Ergen ebeveyni danışmanlığı

Bu sayfa sizin için

Bu sayfa, bir ergenin anne ya da babası olarak okuduğunuz düşüncesiyle yazıldı. Belki birkaç yıl önce her şeyi sizinle paylaşan çocuğunuz şimdi kapısını kapatıyor, sorularınıza tek kelimelik yanıtlar veriyor. Belki de evde neredeyse her konuşma tartışmaya dönüşüyor: ders, telefon, eve dönüş saati, arkadaşlar. Kendinizi bir yandan endişeli, bir yandan da çaresiz hissediyor olabilirsiniz.

Bu duygular ergen ebeveynlerinin çok büyük bir kısmı tarafından paylaşılır. Ergenlik, çocuğunuzun sizden ayrı bir birey olmaya doğru ilerlediği bir dönemdir ve bu ayrışma doğal olarak ilişkinizi de dönüştürür. Ebeveyn danışmanlığı, bu dönüşümü kaygıyla izlemek yerine onu anlamanıza ve yönlendirmenize yardımcı olur.

Ebeveyn danışmanlığı nedir?

Ebeveyn danışmanlığı, ebeveynlerle yapılan ve gencin gelişimini, davranışlarını ve aile içindeki iletişimi ele alan yapılandırılmış görüşmelerdir. Bu görüşmelerde genç çoğu zaman bulunmaz; odak noktası, ebeveynlerin bakış açısı, tutumları ve evde uygulayabilecekleri yöntemlerdir.

Ebeveyn danışmanlığı “ebeveynlik dersi” vermek değildir. Hiçbir ebeveyn mükemmel değildir ve olması da gerekmez. Amaç, sizin ailenize, gencinizin mizacına ve yaşadığınız duruma uygun çözümleri birlikte bulmaktır.

Hangi durumlarda yararlı olur?

• Gencinizle iletişimin koptuğunu, konuşmaların hep tartışmayla bittiğini hissediyorsanız
• Ekran, oyun ve sosyal medya kullanımı aile içinde sürekli bir çatışma konusu olduysa
• Eve dönüş saatleri, arkadaşlıklar, harçlık gibi konularda sınır koymakta zorlanıyorsanız
• Gencinizde kaygı, depresyon ya da dikkat eksikliği gibi bir durum varsa ve evde nasıl destek olacağınızı bilmek istiyorsanız
• Okul başarısı, ders çalışma ve sınav hazırlığı konusunda gerilim yaşıyorsanız
• Boşanma, taşınma, kayıp ya da hastalık gibi aile yaşamındaki bir değişiklik gencinizi etkiliyorsa
• Genciniz görüşmeye gelmek istemiyor ama siz destek almak istiyorsanız
• Anne ve baba olarak gencin yetiştirilmesi konusunda farklı düşünüyorsanız

Ergenliği anlamak: Ne oluyor?

Ebeveyn danışmanlığının ilk adımı, ergenlik döneminde neler olduğunu anlamaktır. Bu bilgi, gencinizin davranışlarını kişisel algılamamanıza yardım eder.

Beyin yeniden yapılanıyor

Ergenlikte beyin büyük bir yenilenme sürecinden geçer. Duygularla ve ödülle ilgili bölgeler hızla gelişirken, planlama, dürtü kontrolü ve sonuçları öngörme gibi işlevlerden sorumlu bölgelerin gelişimi yirmili yaşların ortalarına kadar sürer. Bu nedenle gençler duygusal olarak yoğun tepki verebilir, risk almaya daha yatkın olabilir ve uzun vadeli sonuçları kısa vadeli isteklerin önüne koymakta zorlanabilir.

Arkadaşlar ön plana çıkıyor

Ergenler için arkadaş grubunun onayı çok önemli hâle gelir. Bu, ailenin önemini yitirdiği anlamına gelmez; aile hâlâ gencin güvenli üssüdür. Ancak gençler bu güvenli üssü daha çok, zor bir şey yaşadıklarında geri dönülecek bir yer olarak kullanır.

Özerklik ihtiyacı artıyor

Gençler kendi kararlarını vermek, kendi fikirlerine sahip olmak ve mahremiyetlerinin korunmasını ister. Bu ihtiyaç bazen ebeveynlere bir isyan gibi görünebilir; oysa sağlıklı bir yetişkinliğe geçişin temel taşıdır.

Uyku saatleri kayıyor

Ergenlikte biyolojik saat değişir; gençler doğal olarak daha geç uyumaya ve daha geç uyanmaya yatkın hâle gelir. Bu, tembellikten çok biyolojiyle ilgilidir. Konuya ergenlerde uyku düzeni yazımızda ayrıntılı olarak değindik.

Görüşmelerde neler çalışılır?

İletişimi yeniden kurmak

Gençler, nasihat ve sorgu gibi algıladıkları konuşmalardan kaçar. Danışmanlıkta, gencinizle bağ kurmanın farklı yolları üzerinde çalışılır: Arabada yan yana otururken yapılan kısa sohbetler, onun ilgi alanlarına gerçek bir merak göstermek, her konuşmayı bir öğüde dönüştürmemek. Dinlemek, çoğu zaman konuşmaktan daha etkilidir. Konuya ergenle iletişim yazımızda da değindik.

Sınırlar ve kurallar

Ergenler sınırlara itiraz eder; ama aynı zamanda tutarlı sınırlara ihtiyaç duyar. Danışmanlıkta hangi kuralların vazgeçilmez, hangilerinin pazarlığa açık olduğunu belirlemek, kuralları gençle birlikte konuşmak ve uygulamada tutarlı olmak üzerinde çalışılır. Güvenlikle ilgili konular, örneğin madde kullanımı, tehlikeli ortamlar ya da trafik, pazarlık konusu değildir; ama eve dönüş saati ya da harçlık gibi konularda gencin görüşünü almak, kurala uyumunu artırır.

Ekran ve sosyal medya

Ekran kullanımı, ergen ebeveynlerinin en sık yaşadığı çatışma alanlarından biridir. Tamamen yasaklamak çoğu zaman işe yaramaz ve gencin bunu gizlice yapmasına yol açabilir. Danışmanlıkta ekransız saatler, telefonun gece yatak odası dışında şarj edilmesi ve oyun sürelerinin birlikte belirlenmesi gibi gerçekçi düzenlemeler üzerinde çalışılır. Oyun kullanımının kontrolden çıktığı durumlar için dijital oyun bağımlılığı yazımıza bakabilirsiniz.

Duygusal destek

Gencinizin zor duygularını, örneğin öfkesini, hayal kırıklığını ya da kaygısını, hemen çözmeye ya da küçümsemeye çalışmadan karşılamak, onun duygularını düzenlemeyi öğrenmesine yardım eder. “Bunu dert edecek ne var?” yerine “Bu seni gerçekten üzmüş” demek, iletişimin kapısını açık tutar.

Kendinize bakmak

Ergen ebeveynliği yorucudur. Danışmanlıkta sizin kendi stresiniz, yorgunluğunuz ve beklentileriniz de konuşulur. Kendi duygularını düzenleyebilen bir ebeveyn, gencine de bu konuda örnek olur.

Görüşmeler nasıl planlanır?

İlk görüşmede aileyi zorlayan konular, gencin gelişim öyküsü ve aile yaşamı ele alınır. Ardından birkaç somut hedef belirlenir. Sonraki görüşmelerde bu hedeflere yönelik yöntemler konuşulur, evde denenir ve sonuçları değerlendirilir. Görüşmeler genellikle iki haftada bir ya da ayda bir yapılır.

Gencin aynı zamanda bireysel tedavi gördüğü durumlarda ebeveyn danışmanlığı bu tedaviyi destekleyecek biçimde planlanır. Ailenin tamamının birlikte katıldığı görüşmeler gerektiğinde aile temelli tedaviler kapsamında ele alınır.

Anne ve baba birlikte mi gelmeli?

Mümkünse her iki ebeveynin de görüşmelere katılması önerilir. Ebeveynlerin aynı yönde hareket etmesi, gencin karşısında tutarlı bir tutum oluşturur. Ayrı yaşayan ya da farklı görüşlere sahip ebeveynlerle ayrı görüşmeler de yapılabilir. Büyükanne ve büyükbaba gibi gencin bakımında önemli rol oynayan diğer aile üyeleri de gerektiğinde sürece katılabilir.

Genç görüşmeye gelmek istemiyorsa

Bazı gençler, hiçbir sorunları olmadığını ya da sorunun ailede olduğunu düşünerek görüşmeye gelmek istemez. Bu durumda ebeveyn danışmanlığı, değişimi başlatmanın etkili bir yoludur. Ailedeki iletişim değiştikçe gencin tutumu da çoğu zaman yumuşar ve zamanla kendi isteğiyle görüşmeye katılabilir.